Luận văn Motif hôn nhân giữa người và thần linh trong truyền thuyết và cổ tích Việt Nam

Về bản chất, truyền thuyết và cổ tích có những mối quan tâm khác nhau nhưng hầu hết và trước hết là những khát vọng, mưu cầu về hạnh phúc cho con người ở cõi trần gian, cuộc đời đích thực. Một trong những vấn đề đó là hôn nhân. Đánh giá ở tầm bao quát hơn, trên bình diện nhân loại, hôn nhân là vấn đề lớn, là nền tảng cho mọi nền văn hóa và văn minh. Mỗi thời đại có cách nhìn và nhu cầu cũng như cách biểu đạt riêng về hôn nhân. Có những khía cạnh của hôn nhân luôn được con người trăn trở, soi chiếu dưới nhiều góc nhìn qua mọi thời đại.

Từ nhận thức trên, chúng tôi chọn đề tài Motif hôn nhân giữa người và thần linh trong truyền thuyết và cổ tích Việt Nam để tìm hiểu về văn hóa Việt Nam nói chung, quan niệm nhân sinh, khát vọng hôn nhân hạnh phúc trong đời sống tâm linh dân tộc nói riêng thể hiện qua truyền thuyết và cổ tích. Đồng thời, so sánh motif này giữa hai thể loại để làm rõ sự chuyển hóa hay tương tác về mặt thể loại.

NỘI DUNG:

CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ LÝ THUYẾT ............................. 14

1.1. Những cơ sở lịch sử - xã hội liên quan đến motif hôn nhân giữa người và

thần linh .................................................................................................................... 14

1.2. Một số vấn đề về lý thuyết motif .................................................................. 23

1.3. Các tiêu chí để lựa chọn motif hôn nhân giữa người và thần linh trong

truyền thuyết và cổ tích ............................................................................................ 27

CHƯƠNG 2: CÁC DẠNG THỨC CỦA MOTIF HÔN NHÂN GIỮA NGƯỜI

VÀ THẦN LINH TRONG TRUYỀN THUYẾT VÀ CỔ TÍCH VIỆT NAM ... 32

2.1. Các dạng thức của motif hôn nhân giữa người và thần linh trong truyền

thuyết ....................................................................................................................... 33

2.1.1. Hôn nhân giữa người và thần linh hóa thân trong kiếp người ................. 33

2.1.2. Hôn nhân giữa người và thần linh không hóa thân trong kiếp người ...... 39

2.2. Các dạng thức của motif hôn nhân giữa người và thần linh trong cổ tích ... 50

2.2.1. Hôn nhân giữa người và thần linh có lốt vật ........................................... 50

2.2.2. Hôn nhân giữa người và thần linh không có lốt vật ................................ 54

CHƯƠNG 3: SO SÁNH MOTIF HÔN NHÂN GIỮA NGƯỜI VÀ THẦN

LINH TRONG TRUYỀN THUYẾT VÀ CỔ TÍCH VIỆT NAM ....................... 63

3.1. Motif hôn nhân giữa người và thần linh với vai trò là motif chi tiết ............... 65

3.1.1. Dạng thức của motif ................................................................................ 65

3.1.2. Vai trò của motif đối với cốt truyện ........................................................ 69

3.2. Motif hôn nhân giữa người và thần linh với vai trò là motif chủ đề ................. 72

3.2.1. Cốt truyện ................................................................................................ 73

3.2.2. Hệ thống motif ......................................................................................... 77

3.2.3. Kiểu nhân vật ........................................................................................... 86

PHẦN BA: KẾT LUẬN .......................................................................................... 91

TÀI LIỆU THAM KHẢO ...................................................................................... 94

PHỤ LỤC .