Cạnh tranh địa chiến lược Nga – Mỹ dưới góc nhìn của Chủ nghĩa Hiện thực_ Trường hợp khủng hoảng tại Ukraine
1.3. Việt Nam đang hội nhập ngày càng sâu rộng với khu vực và thế giới, đồng thời có mối quan hệ tốt đẹp với hầu hết các cường quốc trên thế giới. Do vậy, mọi sự biến động ở khu vực và thế giới cũng như sự biến đổi trong quan hệ giữa các nước lớn đều trực tiếp hoặc gián tiếp tác động đến nước ta đòi hỏi phải có sự điều chỉnh CSĐN cho phù hợp, do đó việc nghiên cứu về cạnh tranh ĐCL Nga – Mỹ qua lăng kính của CNHT sẽ góp phần định hướng chính sách của Việt Nam để phù hợp với tình hình. Hơn nữa, Nga là đối tác chiến lược toàn diện của Việt Nam, còn Mỹ là đối tác toàn diện của Việt Nam. Nga, Mỹ đều là những đối tác chủ chốt có ảnh hưởng lớn đến an ninh và phát triển của Việt Nam, qua nghiên cứu đề tài chúng ta sẽ hiểu đối tác của chúng ta hơn, đặc biệt là chính sách, phương thức can thiệp của họ đối với các nước nhỏ khi có bùng nổ vấn đề nội bộ. Qua đây chúng ta cũng có thể rút ra những kinh nghiệm nhất định trong ứng xử đối với các cường quốc. Bên cạnh đó, việc dự báo về xu thế vận động cạnh tranh ĐCL Nga - Mỹ trên thế giới sẽ góp phần định hướng CSĐN của Việt Nam, nhất là đối với các nước lớn, phục vụ cho công tác tham mưu và định hướng cho quá trình hoạch định chính sách của Việt Nam phù hợp với những xu thế chung của thế giới và điều kiện, hoàn cảnh riêng biệt của nước ta.
Vì vậy, việc vận dụng lý thuyết Hiện thực để phân tích và lý giải những biểu hiện của cuộc cạnh tranh ĐCL Nga - Mỹ trong giai đoạn hiện nay qua cuộc khủng hoảng tại Ukraine không chỉ là vấn đề có tính cấp thiết mà còn có ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn nhất định. Do đó, tác giả đã lựa chọn “Cạnh tranh địa chiến lược Nga - Mỹ dưới góc nhìn của Chủ nghĩa Hiện thực: Trường hợp khủng hoảng tại Ukraine” làm đề tài Luận án của mình.
NỘI DUNG:
CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CẠNH TRANH ĐỊA
CHIẾN LƢỢC NGA – MỸ DƢỚI GÓC NHÌN HIỆN THỰC ....................... 17
1.1. Cơ sở lý luận và khuôn khổ phân tích ..................................................... 17
1.1.1. Lý luận về cạnh tranh địa chiến lược giữa các cường quốc theo thuyết
Hiện thực .......................................................................................................................17
1.1.1.1. Khái niệm địa chính trị, địa chiến lược và cạnh tranh địa chiến lược ...17
1.1.1.2. Quan điểm của thuyết Hiện thực về cạnh tranh địa chiến lược giữa
các cường quốc ............................................................................................ 22
1.1.2. Khuôn khổ phân tích: cách tiếp cận hệ thống và cấu trúc phân bổ
quyền lực của hệ thống ...............................................................................................31
1.1.3. Khung phân tích cạnh tranh địa chiến lược giữa các cường quốc từ góc
nhìn của Chủ nghĩa Hiện thực ..................................................................................33
1.2. Cơ sở thực tiễn ........................................................................................... 38
1.2.1. Khái quát quan hệ cạnh tranh chiến lược Nga – Mỹ từ sau Chiến tranh
Lạnh đến 2013 ..............................................................................................................38
1.2.2. Tình hình thế giới và khu vực ........................................................................39
1.2.3. Chính sách đối ngoại của Nga và Mỹ trong thế kỷ XXI ...........................42
1.2.3.1. Chính sách đối ngoại của Mỹ ......................................................... 43
1.2.3.2. Chính sách đối ngoại của Nga ........................................................ 45
1.2.4. Tương quan so sánh thế và lực Nga – Mỹ ...................................................47
1.3. Thực tiễn cạnh tranh địa chiến lƣợc Nga – Mỹ từ 2013 đến nay từ góc
nhìn Hiện thực................................................................................................... 48
1.3.1. Tiếp cận cạnh tranh địa chiến lược Nga – Mỹ từ góc nhìn Hiện thực ...48
1.3.2. Nguyên nhân, động cơ, mục đích của cạnh tranh địa chiến lược
Nga–Mỹ .........................................................................................................................50
1.3.3. Không gian .........................................................................................................56
1.3.4. Biện pháp cạnh tranh .......................................................................................58
Tiểu kết chƣơng 1 ................................................................................................. 64
CHƢƠNG 2: CẠNH TRANH ĐỊA CHIẾN LƢỢC NGA – MỸ QUA CUỘC
KHỦNG HOẢNG UKRAINE 2013-2014 .......................................................... 67
2.1. Tổng quan về cuộc khủng hoảng Ukraine ............................................... 67
2.1.1. Ý nghĩa địa chiến lược của Ukraine ..............................................................67
2.1.1.1. Đối với Nga ..................................................................................... 67
2.1.1.2. Đối với Mỹ ....................................................................................... 70
2.1.2. Diễn biến .............................................................................................................72
2.1.3. Nguyên nhân, bản chất ....................................................................................75
2.2. Chính sách, biện pháp Nga cạnh tranh với Mỹ ...................................... 78
2.2.1. Các biện pháp Nga tiến hành tại Ukraine ...................................................78
2.2.1.1. Nga sáp nhập Crimea ..................................................................... 78
2.2.1.2. Ủng hộ toàn diện lực lượng ly khai tại miền Đông Ukraine .......... 80
2.2.1.3. Thực hiện các biện pháp răn đe quân sự đối với Ukraine.............. 82
2.2.2. Điều chỉnh các học thuyết quân sự, chiến lược an ninh quốc gia, coi
NATO, Mỹ và phương Tây là mối đe dọa an ninh chính....................................84
2.2.3. Đẩy mạnh tập hợp lực lượng với Trung Quốc, Ấn Độ chống lại sức ép
từ Mỹ và phương Tây .................................................................................................86
2.2.4. Tăng cường tuyên truyền chống Mỹ, phương Tây ....................................89
2.3. Chính sách, biện pháp Mỹ cạnh tranh với Nga ...................................... 90
2.3.1. Ủng hộ lực lượng đối lập giành chính quyền, ủng hộ và hỗ trợ toàn diện
cho chính quyền mới ở Kiev ......................................................................................90
2.3.2. Tăng cường sức ép đối với Nga ......................................................................92
2.3.2.1. Tiến hành các biện pháp cấm vận và cô lập Nga ........................... 92
2.3.2.2. Tăng cường sức ép đối với Nga qua NATO .................................... 95
2.3.2.3. Đẩy mạnh tập hợp các nước phương Tây chống Nga .................... 98
2.3.3. Tăng cường tuyên truyền chống Nga ...........................................................99
2.4. Một số nhận xét về cạnh tranh địa chiến lƣợc Nga – Mỹ qua cuộc
khủng hoảng Ukraine từ góc độ hiện thực ................................................... 101
Tiểu kết chƣơng 2 ............................................................................................... 105
CHƢƠNG 3: TÁC ĐỘNG CỦA CẠNH TRANH ĐỊA CHIẾN LƢỢC NGA –
MỸ QUA KHỦNG HOẢNG UKRAINE 2013-2014 VÀ XU HƢỚNG VẬN
ĐỘNG CẠNH TRANH ĐỊA CHIẾN LƢỢC NGA – MỸ ĐẾN NĂM 2024 107
3.1. Tác động của cạnh tranh địa chiến lƣợc Nga – Mỹ qua khủng hoảng
Ukraine 2013-2014 .......................................................................................... 107
3.1.1. Thế giới ............................................................................................................ 108
3.1.1.1. Đối với luật pháp quốc tế và các cơ chế đa phương .................... 108
3.1.1.2. Đối với an ninh thế giới ................................................................ 112
3.1.1.3. Đối với quan hệ các nước lớn ....................................................... 117
3.1.2. Khu vực ............................................................................................................ 122
3.1.2.1. Đối với an ninh và nội bộ châu Âu ............................................... 122
3.1.2.2. Đối với không gian hậu Xô Viết .................................................... 124
3.1.3. Quốc gia ........................................................................................................... 126
3.1.3.1. Đối với Nga ................................................................................... 126
3.1.3.2. Đối với Mỹ ..................................................................................... 127
3.2. Xu hướng vận động cạnh tranh địa chiến lược Nga – Mỹ đến năm 2024 ... 128
3.2.1. Cơ sở dự báo ................................................................................................... 128
3.2.1.1. Thuận lợi ....................................................................................... 129
3.2.1.2. Thách thức ..................................................................................... 130
3.2.2. Các kịch bản dự báo ...................................................................................... 134
3.3. Kiểm chứng lý thuyết .............................................................................. 135
3.4. Hàm ý đối với Việt Nam .......................................................................... 139
Tiểu kết chƣơng 3 ............................................................................................... 145
KẾT LUẬN ......................................................................................................... 147
DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ...................... 151
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1.3. Việt Nam đang hội nhập ngày càng sâu rộng với khu vực và thế giới, đồng thời có mối quan hệ tốt đẹp với hầu hết các cường quốc trên thế giới. Do vậy, mọi sự biến động ở khu vực và thế giới cũng như sự biến đổi trong quan hệ giữa các nước lớn đều trực tiếp hoặc gián tiếp tác động đến nước ta đòi hỏi phải có sự điều chỉnh CSĐN cho phù hợp, do đó việc nghiên cứu về cạnh tranh ĐCL Nga – Mỹ qua lăng kính của CNHT sẽ góp phần định hướng chính sách của Việt Nam để phù hợp với tình hình. Hơn nữa, Nga là đối tác chiến lược toàn diện của Việt Nam, còn Mỹ là đối tác toàn diện của Việt Nam. Nga, Mỹ đều là những đối tác chủ chốt có ảnh hưởng lớn đến an ninh và phát triển của Việt Nam, qua nghiên cứu đề tài chúng ta sẽ hiểu đối tác của chúng ta hơn, đặc biệt là chính sách, phương thức can thiệp của họ đối với các nước nhỏ khi có bùng nổ vấn đề nội bộ. Qua đây chúng ta cũng có thể rút ra những kinh nghiệm nhất định trong ứng xử đối với các cường quốc. Bên cạnh đó, việc dự báo về xu thế vận động cạnh tranh ĐCL Nga - Mỹ trên thế giới sẽ góp phần định hướng CSĐN của Việt Nam, nhất là đối với các nước lớn, phục vụ cho công tác tham mưu và định hướng cho quá trình hoạch định chính sách của Việt Nam phù hợp với những xu thế chung của thế giới và điều kiện, hoàn cảnh riêng biệt của nước ta.
Vì vậy, việc vận dụng lý thuyết Hiện thực để phân tích và lý giải những biểu hiện của cuộc cạnh tranh ĐCL Nga - Mỹ trong giai đoạn hiện nay qua cuộc khủng hoảng tại Ukraine không chỉ là vấn đề có tính cấp thiết mà còn có ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn nhất định. Do đó, tác giả đã lựa chọn “Cạnh tranh địa chiến lược Nga - Mỹ dưới góc nhìn của Chủ nghĩa Hiện thực: Trường hợp khủng hoảng tại Ukraine” làm đề tài Luận án của mình.
NỘI DUNG:
CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CẠNH TRANH ĐỊA
CHIẾN LƢỢC NGA – MỸ DƢỚI GÓC NHÌN HIỆN THỰC ....................... 17
1.1. Cơ sở lý luận và khuôn khổ phân tích ..................................................... 17
1.1.1. Lý luận về cạnh tranh địa chiến lược giữa các cường quốc theo thuyết
Hiện thực .......................................................................................................................17
1.1.1.1. Khái niệm địa chính trị, địa chiến lược và cạnh tranh địa chiến lược ...17
1.1.1.2. Quan điểm của thuyết Hiện thực về cạnh tranh địa chiến lược giữa
các cường quốc ............................................................................................ 22
1.1.2. Khuôn khổ phân tích: cách tiếp cận hệ thống và cấu trúc phân bổ
quyền lực của hệ thống ...............................................................................................31
1.1.3. Khung phân tích cạnh tranh địa chiến lược giữa các cường quốc từ góc
nhìn của Chủ nghĩa Hiện thực ..................................................................................33
1.2. Cơ sở thực tiễn ........................................................................................... 38
1.2.1. Khái quát quan hệ cạnh tranh chiến lược Nga – Mỹ từ sau Chiến tranh
Lạnh đến 2013 ..............................................................................................................38
1.2.2. Tình hình thế giới và khu vực ........................................................................39
1.2.3. Chính sách đối ngoại của Nga và Mỹ trong thế kỷ XXI ...........................42
1.2.3.1. Chính sách đối ngoại của Mỹ ......................................................... 43
1.2.3.2. Chính sách đối ngoại của Nga ........................................................ 45
1.2.4. Tương quan so sánh thế và lực Nga – Mỹ ...................................................47
1.3. Thực tiễn cạnh tranh địa chiến lƣợc Nga – Mỹ từ 2013 đến nay từ góc
nhìn Hiện thực................................................................................................... 48
1.3.1. Tiếp cận cạnh tranh địa chiến lược Nga – Mỹ từ góc nhìn Hiện thực ...48
1.3.2. Nguyên nhân, động cơ, mục đích của cạnh tranh địa chiến lược
Nga–Mỹ .........................................................................................................................50
1.3.3. Không gian .........................................................................................................56
1.3.4. Biện pháp cạnh tranh .......................................................................................58
Tiểu kết chƣơng 1 ................................................................................................. 64
CHƢƠNG 2: CẠNH TRANH ĐỊA CHIẾN LƢỢC NGA – MỸ QUA CUỘC
KHỦNG HOẢNG UKRAINE 2013-2014 .......................................................... 67
2.1. Tổng quan về cuộc khủng hoảng Ukraine ............................................... 67
2.1.1. Ý nghĩa địa chiến lược của Ukraine ..............................................................67
2.1.1.1. Đối với Nga ..................................................................................... 67
2.1.1.2. Đối với Mỹ ....................................................................................... 70
2.1.2. Diễn biến .............................................................................................................72
2.1.3. Nguyên nhân, bản chất ....................................................................................75
2.2. Chính sách, biện pháp Nga cạnh tranh với Mỹ ...................................... 78
2.2.1. Các biện pháp Nga tiến hành tại Ukraine ...................................................78
2.2.1.1. Nga sáp nhập Crimea ..................................................................... 78
2.2.1.2. Ủng hộ toàn diện lực lượng ly khai tại miền Đông Ukraine .......... 80
2.2.1.3. Thực hiện các biện pháp răn đe quân sự đối với Ukraine.............. 82
2.2.2. Điều chỉnh các học thuyết quân sự, chiến lược an ninh quốc gia, coi
NATO, Mỹ và phương Tây là mối đe dọa an ninh chính....................................84
2.2.3. Đẩy mạnh tập hợp lực lượng với Trung Quốc, Ấn Độ chống lại sức ép
từ Mỹ và phương Tây .................................................................................................86
2.2.4. Tăng cường tuyên truyền chống Mỹ, phương Tây ....................................89
2.3. Chính sách, biện pháp Mỹ cạnh tranh với Nga ...................................... 90
2.3.1. Ủng hộ lực lượng đối lập giành chính quyền, ủng hộ và hỗ trợ toàn diện
cho chính quyền mới ở Kiev ......................................................................................90
2.3.2. Tăng cường sức ép đối với Nga ......................................................................92
2.3.2.1. Tiến hành các biện pháp cấm vận và cô lập Nga ........................... 92
2.3.2.2. Tăng cường sức ép đối với Nga qua NATO .................................... 95
2.3.2.3. Đẩy mạnh tập hợp các nước phương Tây chống Nga .................... 98
2.3.3. Tăng cường tuyên truyền chống Nga ...........................................................99
2.4. Một số nhận xét về cạnh tranh địa chiến lƣợc Nga – Mỹ qua cuộc
khủng hoảng Ukraine từ góc độ hiện thực ................................................... 101
Tiểu kết chƣơng 2 ............................................................................................... 105
CHƢƠNG 3: TÁC ĐỘNG CỦA CẠNH TRANH ĐỊA CHIẾN LƢỢC NGA –
MỸ QUA KHỦNG HOẢNG UKRAINE 2013-2014 VÀ XU HƢỚNG VẬN
ĐỘNG CẠNH TRANH ĐỊA CHIẾN LƢỢC NGA – MỸ ĐẾN NĂM 2024 107
3.1. Tác động của cạnh tranh địa chiến lƣợc Nga – Mỹ qua khủng hoảng
Ukraine 2013-2014 .......................................................................................... 107
3.1.1. Thế giới ............................................................................................................ 108
3.1.1.1. Đối với luật pháp quốc tế và các cơ chế đa phương .................... 108
3.1.1.2. Đối với an ninh thế giới ................................................................ 112
3.1.1.3. Đối với quan hệ các nước lớn ....................................................... 117
3.1.2. Khu vực ............................................................................................................ 122
3.1.2.1. Đối với an ninh và nội bộ châu Âu ............................................... 122
3.1.2.2. Đối với không gian hậu Xô Viết .................................................... 124
3.1.3. Quốc gia ........................................................................................................... 126
3.1.3.1. Đối với Nga ................................................................................... 126
3.1.3.2. Đối với Mỹ ..................................................................................... 127
3.2. Xu hướng vận động cạnh tranh địa chiến lược Nga – Mỹ đến năm 2024 ... 128
3.2.1. Cơ sở dự báo ................................................................................................... 128
3.2.1.1. Thuận lợi ....................................................................................... 129
3.2.1.2. Thách thức ..................................................................................... 130
3.2.2. Các kịch bản dự báo ...................................................................................... 134
3.3. Kiểm chứng lý thuyết .............................................................................. 135
3.4. Hàm ý đối với Việt Nam .......................................................................... 139
Tiểu kết chƣơng 3 ............................................................................................... 145
KẾT LUẬN ......................................................................................................... 147
DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ...................... 151
TÀI LIỆU THAM KHẢO


.png)
.png)
%20(1).png)
.png)




Không có nhận xét nào: