TÀI LIỆU - CẨM NANG ĐIỀU TRỊ SỐT XUẤT HUYẾT DENGUE (PGS.TS. BS Lương Ngọc Khuê) | Cộng đồng Kỹ thuật cơ điện Việt Nam EBOOKBKMT

Sốt xuất huyết Dengue (SXHD) là bệnh truyền nhiễm gây dịch do vi rút Dengue gây ra và nổi lên thành vấn đề y tếquan trọng toàn cầu cũng như tại Việt Nam trong vòng 50 năm qua.

Tại Việt Nam, bệnh SXHD trở thành gánh nặng vềsức khỏe và kinh tế quan trọng với hàng trăm ngàn trường hợp SXHD nhập viện hàng năm và gây ra nhiều trường hợp tửvong ởcả trẻ em và người lớn. Nhằm nâng cao chất lượng chẩn đoán và điều trị SXHD với mục tiêu giảm tỉlệtử vong do SXHD, trong nhiều năm qua, Bộ Y tế đã tích cực chỉ đạo các chuyên gia của các bệnh viện tuyến cuối cập nhật, bổ sung các “Hướng dẫn chẩn đoán, điều trị sốt xuất huyết Dengue” theo hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới (năm 1986, 2009) và dựa trên các công trình nghiên cứu, kinh nghiệm thực tiễn quí báu của các bệnh viện tuyến cuối để ban hành các “Hướng dẫn chẩn đoán, điều trịsốt xuất huyết Dengue” tại Việt Nam lần đầu tiên năm 2009, cập nhật năm 2011 và “Cẩm nang điều trịsốt xuất huyết Dengue” năm 2012. Các hướng dẫn này đã được triển khai áp dụng thống nhất trong tất cả cơ sở y tếtừtuyến cơ sở đến tuyến trung ương đã giúp giảm tỉlệtử vong SXHD một cách hiệu quả dưới 0,1% trong những năm qua.

Qua hơn 8 năm triển khai thực hiện “Hướng dẫn chẩn đoán, điều trịsốt xuất huyết Dengue” năm 2011, “Cẩm nang điều trị sốt xuất huyết Dengue” năm 2012, các bác sĩ lâm sàng ở các cơ sở điều trị đã có nhiều kinh nghiệm thực tế phong phú, song vi song đó ngày càng nhiều công trình nghiên cứu, chứng cứ y học vềSXHD ở Việt Nam cũng như trên thế giới được công bố, do đó Bộ Y tế đã chỉ đạo các chuyên gia trong cả nước cập nhật hướng dẫn năm 2011 và mới đây đã ban hành “Hướng dẫn chẩn đoán, điều trịsốt xuất huyết Dengue” năm 2019. Đểthuận lợi trong việc triển khai huấn luyện hướng dẫn mới này đến tất cả các tuyến từ tuyến y tế cơ sở đến các bệnh viện tuyến quận huyện, bệnh viện tỉnh và các bệnh viện tuyến cuối, Bộ Y tế cũng đã chỉ đạo các chuyên gia biên soạn tài liệu “Cẩm nang điều trị sốt xuất huyết Dengue” cập nhật năm 2019. Đây là tài liệu hướng dẫn chẩn đoán, điều trị toàn diện về SHXD bao gồm SXHD ở trẻ em cũng như ở người lớn, từdạng lâm sàng nhẹ đến những trường hợp SXHD nặng có biến chứng, SXHD ởnhững cơ địa đặc biệt như ở trẻ sơ sinh, nhũ nhi, trẻ dư cân, béo phì, phụnữ mang thai, người già, người có bệnh mạn tính kèm theo.

Tài liệu này cũng chú trọng đến các biện pháp giúp nâng cao chất lượng chẩn đoán, điều trị SXHD như các qui trình kỹthuật liên quan, phân tuyến điều trị, chuyển viện an toàn, các chuẩn trang thiết bịcần thiết, tổ chức tiếp nhận và điều trị người bệnh khi có dịch... Đặc biệt phần cuối tài liệu này là các tình huống lâm sàng thực tếvề chẩn đoán, diễn biến bệnh và điều trịSXHD ở trẻ em và người lớn sẽ giúp ích trong huấn luyện và chia sẻ kinh nghiệm điều trị giữa các bác sĩ lâm sàng. Tài liệu này được sửdụng đểhuấn luyện các nhân viên y tế (bác sĩ, điều dưỡng, kỹ thuật viên xét nghiệm) ở các cơ sở y tếvề điều trị và dựphòng, cũng như huấn luyện cho sinh viên các trường đại học y khoa, điều dưỡng - kỹthuật viên y khoa nhằm mục đích giảm tỉlệtửvong bệnh SXHD.

Thay mặt Ban Biên soạn tôi xin chân thành cảm ơn GS.TS. Nguyễn Văn Kính, Chủ tịch Hội truyền nhiễm Việt Nam, nguyên Giám đốc Bệnh viện Bệnh nhiệt đới TW, Trưởng Ban soạn thảo sửa đổi hướng dẫn chẩn đoán, điều trị SXHD; TTND.BS. Bạch Văn Cam, Phó Chủtịch Hội Hồi sức cấp cứu Việt Nam, các chuyên gia đầu ngành, các thành viên Ban soạn thảo đã tích cực góp ý đểhoàn thiện cuốn sách này.

NỘI DUNG:

Danh mục từviết tắt ................................................................. xix

1. ĐẠI CƯƠNG....................................................................... 1

2. DỊCH TỄ............................................................................. 1

2.1. Tình hình mắc bệnh SXHD tại Việt Nam qua các năm.... 1

2.2. Đặc điểm của vi rút Dengue ............................................ 4

2.3. Trung gian truyền bệnh .................................................... 4

3. CƠ CHẾBỆNH SINH VÀ DIỄN TIẾN BA GIAI

ĐOẠN SXHD........................................................................... 5

3.1. Cơ chếbệnh sinh ............................................................. 5

3.2. Các giai đoạn của SXHD................................................. 7

3.2.1. Giai đoạn sốt .............................................................. 7

3.2.2. Giai đoạn nguy hiểm.................................................... 7

3.2.3. Giai đoạn hồi phục. ...................................................... 9

4. CHẨN ĐOÁN VÀ PHÂN ĐỘSXHD ............................. 11

4.1. Chẩn đoán lâm sàng....................................................... 11

4.2. Chẩn đoán xác định ....................................................... 11

4.2.1. Xét nghiệm huyết thanh ........................................... 11

4.2.2. RT-PCR Dengue (+), phân lập vi rút Dengue

(trong trường hợp khó, lấy máu trong giai đoạn sốt). ........ 12

4.3. Chẩn đoán phân biệt ...................................................... 12

4.4. Phân độ.......................................................................... 13

4.4.1. Sốt xuất huyết Dengue ............................................. 14

4.4.2. Sốt xuất huyết Dengue có dấu hiệu cảnh báo .......... 15

4.4.3. Sốt xuất huyết Dengue nặng.................................... 16

4.5. Các bước tiếp cận người bệnh SXHD ........................... 18

4.5.1. Đánh giá chung ........................................................ 19

4.5.2. Chẩn đoán, đánh giá giai đoạn bệnh và mức độnặng. 21

4.5.3. Điều trị..................................................................... 22

5. ĐIỀU TRỊSXHD TRẺ EM............................................. 23

5.1. Sốt xuất huyết Dengue ................................................... 23

5.1.1. Hạsốt ....................................................................... 23

5.1.2. Uống nhiều nước Oresol chuẩn hoặc Oresol giảm

áp lực thẩm thấu, nước trái cây hoặc nước cháo loãng

với muối............................................................................. 23

5.1.3. Không ăn uống những thực phẩm có màu nâu

hoặc đỏvì nếu nôn ói sẽkhó phân biệt với XHTH. .......... 23

5.1.4. Theo dõi ................................................................... 23

5.2. Sốt xuất huyết Dengue có dấu hiệu cảnh báo ................ 24

5.2.1. Điều trịtriệu chứng: Hạsốt ..................................... 24

5.2.2. Bù dịch sớm bằng đường uống nếu người bệnh

còn khả năng uống được.................................................... 24

5.2.3. Theo dõi mạch, HA, những dấu hiệu cảnh báo,

lượng dịch đưa vào, nước tiểu và Hct mỗi 4-6 giờ. ........... 24

5.2.4. Chỉ định truyền dịch................................................ 24

5.2.5. Phương thức truyền dịch.......................................... 25

5.3. Sốt xuất huyết Dengue nặng.......................................... 28

5.3.1. Sốc SXHD................................................................ 28

5.3.2. Xuất huyết tiêu hóa ................................................. 41

5.3.3. Suy hô hấp ............................................................... 44

5.3.4. SXHD thể não.......................................................... 48

5.3.5. Tổn thương thận cấp ................................................ 50

5.3.6. Suy gan .................................................................... 51

5.4. Biến chứng..................................................................... 54

5.4.1. Dư dịch.................................................................... 54

5.4.2. ABCD và hạ natri máu............................................. 57

5.5. SXHD nhũ nhi và sơ sinh.............................................. 57

5.5.1. SXHD nhũ nhi......................................................... 57

5.5.2. SXHD sơ sinh.......................................................... 58

5.6. SXHD ở trẻ dư cân béo phì........................................... 59

6. ĐIỀU TRỊSXHD Ở NGƯỜI LỚN ................................. 61

6.1. Điều trịSXHD ở người lớn ........................................... 61

6.2. Điều trịSXHD có dấu hiệu cảnh báo ở người lớn ......... 61

6.2.1. Điều trịtriệu chứng: hạsốt...................................... 61

6.2.2. Bù dịch sớm bằng đường uống nếu người bệnh

còn khả năng uống được.................................................... 61

xii

6.2.3. Theo dõi mạch, HA, những dấu hiệu cảnh báo,

lượng dịch đưa vào, nước tiểu và Hct mỗi 4-6 giờ. ........... 61

6.2.4. Chỉ định truyền dịch................................................... 61

6.2.5. Phương thức truyền dịch.......................................... 62

6.3. Điều trịSXHD nặng ở người lớn ................................... 64

6.3.1. Điều trịsốc SXHD, sốc SXHD nặng ở người lớn ... 64

6.3.2. Điều trịsốc SXHD không đáp ứng dịch truyền ở

người lớn ............................................................................ 67

6.3.3. Bệnh cảnh SXHD ở người già và những người có

bệnh nền sẵn có.................................................................. 69

6.3.4. Thiếu máu tán huyết - thalassemia, thiếu men

G6PD và các bệnh lý hemoglobin khác.............................. 69

6.3.5. Nhiễm Dengue ở phụnữmang thai ......................... 69

6.4. Tiêu chuẩn cho người bệnh xuất viện ............................ 70

7. NHỮNG VIỆC NÊN LÀM / KHÔNG NÊN LÀM

TRONG ĐIỀU TRỊSXHD .................................................. 71

8. HỘI CHẨN VÀ CHUYỂN VIỆN.................................... 73

8.1. Chỉ định hội chẩn tại khoa, hội chẩn bệnh viện ............. 73

8.2. Chỉ định hội chẩn với bệnh viện tuyến trên................... 73

8.3. Chuyển viện người bệnh SXHD .................................... 74

9. THEO DÕI ........................................................................ 78

10. CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH......................................... 79

10.1. Chăm sóc người bệnh SXHD ...................................... 79

10.1.1. Hỏi bệnh ................................................................. 79

xiii

10.1.2. Khám bệnh ............................................................. 80

10.1.3. Chẩn đoán sốt xuất huyết Dengue......................... 80

10.1.4. Chẩn đoán điều dưỡng người bệnh SXHD ............ 81

10.1.5. Chăm sóc điều dưỡng người bệnh SXHD ............. 81

10.2. Chăm sóc người bệnh sốc SXHD................................ 87

10.2.1. Hỏi bệnh ................................................................. 87

10.2.2. Khám bệnh ............................................................. 87

10.2.3. Chẩn đoán sốc SXHD............................................ 89

10.2.4. Chẩn đoán điều dưỡng người bệnh sốc SXHD...... 89

10.2.5. Chăm sóc điều dưỡng người bệnh sốc SXHD....... 90

11. QUI TRÌNH KỸTHUẬT .............................................. 95

11.1. Đo độbão hòa oxy ....................................................... 95

11.1.1. Chỉ định .................................................................. 95

11.1.2. Dụng cụ.................................................................. 95

11.1.3. Các bước tiến hành ................................................ 95

11.2. Lấy máu mao mạch...................................................... 97

11.2.1. Chỉ định .................................................................. 97

11.2.2. Dụng cụ.................................................................. 97

11.2.3. Các bước tiến hành ................................................ 97

11.3. Đo hematocrit............................................................ 100

11.3.1. Chỉ định ................................................................ 100

11.3.2. Dụng cụ................................................................ 100

xiv

11.3.3. Các bước tiến hành .............................................. 100

11.4. Thiết lập đường truyền tĩnh mạch ngoại biên ............ 101

11.4.1. Chỉ định ................................................................ 101

11.4.2. Dụng cụ................................................................ 102

11.4.3. Các bước tiến hành .............................................. 102

11.5. Tiêm tủy xương ở trẻ em........................................... 104

11.5.1. Chỉ định ................................................................ 104

11.5.2. Dụng cụ................................................................ 104

11.5.3. Các bước tiến hành .............................................. 104

11.6. Sửdụng máy bơm tiêm.............................................. 106

11.6.1. Chỉ định ................................................................ 106

11.6.2. Dụng cụ................................................................ 106

11.6.3. Các bước tiến hành .............................................. 107

11.7. Sửdụng máy truyền dịch........................................... 108

11.7.1. Chỉ định ................................................................ 108

11.7.2. Dụng cụ................................................................ 108

11.7.3. Các bước tiến hành .............................................. 109

11.8. Thiết lập tĩnh mạch trung tâm từ ngoại biên bằng

phương pháp Seldinger ở trẻ em dưới hướng dẫn của

siêu âm............................................................................... 110

11.8.1. Chỉ định ................................................................ 110

11.8.2. Dụng cụ................................................................ 111

11.8.3. Vị trí: tĩnh mạch được lựa chọn là tĩnhmạch nền... 112

11.8.4. Các bước tiến hành .............................................. 112

11.9. Đo áp lực tĩnh mạch trung tâm .................................. 113

11.9.1. Chỉ định đo CVP trong SXHD............................ 113

11.9.2. Dụng cụ................................................................ 113

11.9.3. Các bước tiến hành .............................................. 114

11.10. Đặt catheter động mạch quay và đo huyết áp xâm lấn .. 117

11.10.1. Chỉ định .............................................................. 117

11.10.2. Dụng cụ.............................................................. 117

11.10.3. Các bước tiến hành ............................................ 117

11.11. Thở áp lực dương liên tục qua mũi.......................... 120

11.11.1. Chỉ định .............................................................. 120

11.11.2. Dụng cụ.............................................................. 120

11.11.3. Các bước tiến hành ............................................ 121

11.12. Đặt nội khí quản qua đường miệng......................... 124

11.12.1. Chỉ định .............................................................. 124

11.12.2. Dụng cụ.............................................................. 125

11.12.3. Các bước tiến hành ............................................ 126

11.13. Đo áp lực bàng quang.............................................. 128

11.13.1. Chỉ định .............................................................. 128

11.13.2. Dụng cụ.............................................................. 128

11.13.3. Các bước tiến hành ............................................ 129

11.14. Chọc hút dịch màng phổi, màng bụng..................... 130

xvi

11.14.1. Chỉ định .............................................................. 130

11.14.2. Dụng cụ.............................................................. 131

11.14.3. Các bước tiến hành ............................................ 132

12. PHÂN TUYẾN ĐIỀU TRỊ VÀ TRANG BỊ............... 135

12.1. Phân tuyến chẩn đoán và điều trị SXHD................... 135

12.2. Chuẩn về trang thiết bị thiết yếu trong chẩn đoán

điều trị SXHD..................................................................... 136

13. TỔ CHỨC ĐIỀU TRỊKHI CÓ DỊCH....................... 138

13.1. Một sốnguyên tắc chung........................................... 140

13.2. Tổ chức điều trị SXHD tại các cơ sở y tế.................. 141

13.2.1. Tại các trạm y tế xã, phường và phòng khám tư

nhân.................................................................................. 141

13.2.2. Tại bệnh viện quận, huyện và tỉnh ....................... 143

14. PHÒNG NGỪA ............................................................ 146

14.1. Phòng ngừa SXHD trong cộng đồng......................... 146

14.2. Phòng ngừa nhiễm khuẩn chéo tại bệnh viện ............ 146

14.2.1. Nguyên tắc phòng ngừa ....................................... 146

14.2.2. Một sốbiện pháp phòng ngừa cơ bản .................. 147

15. TÌNH HUỐNG LÂM SÀNG ....................................... 149

15.1. SXHD trẻ em............................................................. 149

15.1.1. SXHD truyền dịch sớm khi không có chỉ định .... 149

15.1.2. SXHD cảnh báo ................................................... 152

15.1.3. Sốc SXHD............................................................ 157

xvii

15.1.4. Sốc SXHD thất bại với bù Ringer lactate giờ đầu

có tổn thương gan............................................................ 161

15.1.5. SXHD xuất huyết tiêu hóa ................................... 165

15.1.6. Sốc SXHD nặng................................................... 169

15.1.7. Sốc SXHD nặng chuyển từ cao phân tử sang

điện giải khi ra sốc ........................................................... 174

15.1.8. Sốc SXHD nặng, suy hô hấp, albumin máu giảm

nặng.................................................................................. 178

15.2. SXHD người lớn ........................................................ 183

15.2.1. Sốc SXHD người lớn ........................................... 183

15.2.2. SXHD nặng xuất huyết tiêu hóa ở người lớn ...... 187

15.2.3. SXHD nặng, suy đa cơ quan ở người lớn ............ 190

16. PHỤLỤC ...................................................................... 197

16.1. Bảng theo dõi người bệnh SXHD .............................. 197

16.2. Bảng theo dõi người bệnh SXHD cảnh báo có

truyền dịch.......................................................................... 198

16.3. Bảng theo dõi người bệnh sốc SXHD....................... 199

16.4. Đặc điểm của dung dịch cao phân tử (CPT) điều trị

SXHD................................................................................. 200

16.4.1. Chỉ định CPT ....................................................... 200

16.4.2. Lựa chọn CPT trong hồi sức sốc SXHD.............. 200

16.4.3. Tác dụng phụcủa cao phân tử............................. 201

16.5. Phát hiện và xử trí SXHD ởtuyến cơ sở................... 203

16.6. Hướng dẫn tư vấn cho bà mẹvề SXHD.................... 204

xviii

16.6.1. Vai trò của điều dưỡng trong tư vấn cho bà mẹ... 204

16.6.2. Thời điểm tư vấn cho bà mẹ................................ 204

16.6.3. Kỹthuật tư vấn bà mẹ.......................................... 204

16.6.4. Nội dung tư vấn cho bà mẹ.................................. 205

16.7. Dinh dưỡng cho người bệnh SXHD .......................... 208

16.7.1. Đặc điểm .............................................................. 208

16.7.2. Chế độ ăn............................................................. 209

16.8. Phiếu chuyển tuyến .................................................... 211

17. TÀI LIỆU THAM KHẢO

LINK DOWNLOAD