Luận án Kỹ năng quản lý cảm xúc của giáo viên mầm non

Diễn biến phức tạp của hành vi bạo hành trẻ mầm non là một minh chứng cho thấy có một bộ phận GVMN đang gặp khó khăn trong quản lý cảm xúc bản thân xuất hiện trong quá trình CS-GDT, đặc biệt là những cảm xúc tiêu cực (như tức giận, lo lắng, sợ hãi, ghen ghét, đố kỵ). Trước thực trạng này, ngày 26 tháng 08 năm 2019 Bộ GD&ĐT đã ban hành Thông tư số 12/2019/TT-BGDĐT về Chương trình bồi dưỡng thường xuyên giáo viên mầm non, có hiệu lực từ ngày 12 tháng 10 năm 2019, trong đó quy định 5 tiêu chuẩn phải được bồi dưỡng thường xuyên cho GVMN và được cụ thể hóa thành 35 module.

Năm tiêu chuẩn bao gồm: Tiêu chuẩn 1 - Phẩm chất nhà giáo; Tiêu chuẩn 2 - Phát triển chuyên môn nghiệp vụ sư phạm; Tiêu chuẩn 3 - Xây dựng môi trường giáo dục; Tiêu chuẩn 4 - Phối hợp với gia đình và cộng đồng; Tiêu chuẩn 5 - Sử dụng ngoại ngữ hoặc tiếng dân tộc và công nghệ thông tin; thể hiện khả năng nghệ thuật trong CS-GDT mầm non. Trong đó, ở Tiêu chuẩn 1 – Phẩm chất nhà giáo, có module 02 với chủ đề “Quản lý cảm xúc bản thân của người GVMN trong hoạt động nghề nghiệp” [9]. Như vậy, kỹ năng quản lý cảm xúc bản thân đã trở thành một nội dung bắt buộc thuộc phẩm chất nhà giáo cần được bồi dưỡng thường xuyên cho GVMN.

Xuất phát từ những lý do trên, đề tài “Kỹ năng quản lý cảm xúc của giáo viên mầm non” được lựa chọn để triển khai nghiên cứu.

NỘI DUNG:

Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU KỸ NĂNG QUẢN

LÝ CẢM XÚC CỦA GIÁO VIÊN MẦM NON .......................................................... 7

1.1. Những nghiên cứu về quản lý cảm xúc ................................................................. 7

1.1.1. Hướng nghiên cứu về quản lý cảm xúc của các đối tượng khác nhau ......... 7

1.1.2. Hướng nghiên cứu về lao động cảm xúc, công việc cảm xúc và quản lý

cảm xúc của giáo viên ........................................................................................... 13

1.2. Những nghiên cứu về kỹ năng quản lý cảm xúc ................................................ 19

1.2.1. Hướng nghiên cứu về kỹ năng quản lý cảm xúc với tư cách là một

thành phần của trí tuệ cảm xúc ............................................................................. 19

1.2.2. Hướng nghiên cứu kỹ năng quản lý cảm xúc trong giáo dục kỹ năng sống ....... 26

1.3. Những nghiên cứu về yêu cầu nghề nghiệp đối với giáo viên mầm non .......... 30

1.3.1. Hướng nghiên cứu về phẩm chất, năng lực và trí tuệ cảm xúc của giáo

viên mầm non ........................................................................................................ 30

1.3.2. Hướng nghiên cứu về kỹ năng nghề nghiệp của giáo viên mầm non ......... 35

1.3.3. Hướng nghiên cứu về giải pháp đổi mới, phát triển phẩm chất, năng

lực và kỹ năng nghề nghiệp của giáo viên mầm non ............................................ 39

Tiểu kết chƣơng 1 ........................................................................................................ 42

Chƣơng 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KỸ NĂNG QUẢN LÝ CẢM XÚC CỦA

GIÁO VIÊN MẦM NON ............................................................................................ 43

2.1. Lý luận về quản lý cảm xúc ................................................................................. 43

2.1.1. Các lý thuyết về cảm xúc ............................................................................ 43

2.1.2. Cấu trúc của cảm xúc .................................................................................. 45

2.1.3. Vai trò của cảm xúc .................................................................................... 47

2.1.4. Phân loại cảm xúc ....................................................................................... 48

2.1.5. Cảm xúc của giáo viên mầm non ................................................................ 53

2.1.6. Quản lý cảm xúc ......................................................................................... 56

2.2. Lý luận về giáo viên mầm non ............................................................................. 60

2.2.1. Tính đặc thù trong nghề nghiệp của giáo viên mầm non ............................ 60

2.2.2. Chuẩn nghề nghiệp của giáo viên mầm non ............................................... 64

iv

2.3. Lý luận về kỹ năng quản lý cảm xúc của giáo viên mầm non .......................... 66

2.3.1. Kỹ năng ....................................................................................................... 66

2.3.2. Kỹ năng quản lý cảm xúc của giáo viên mầm non ..................................... 70

2.3.3. Tiêu chí và mức độ đánh giá kỹ năng quản lý cảm xúc của giáo viên

mầm non trong quá trình chăm sóc – giáo dục trẻ ................................................ 73

2.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến kỹ năng quản lý cảm xúc của giáo viên mầm non ...... 73

2.4.1. Tính cách ..................................................................................................... 75

2.4.2. Nhận thức của giáo viên mầm non về quản lý cảm xúc và kỹ năng

quản lý cảm xúc .................................................................................................... 76

2.4.3. Áp lực công việc của GVMN ..................................................................... 76

2.4.4. Cách thức giao tiếp trong tập thể sư phạm ................................................. 77

2.4.5. Cơ hội phát triển trong công việc ............................................................... 78

2.4.6. Mức độ gắn bó với tổ chức ......................................................................... 79

Tiểu kết chƣơng 2 ........................................................................................................ 80

Chƣơng 3: TỔ CHỨC VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU KỸ NĂNG

QUẢN LÝ CẢM XÚC CỦA GIÁO VIÊN MẦM NON TẠI THÀNH PHỐ HỒ

CHÍ MINH ................................................................................................................... 81

3.1. Tổ chức nghiên cứu .............................................................................................. 81

3.1.1. Các giai đoạn nghiên cứu............................................................................ 81

3.1.2. Địa bàn và mẫu nghiên cứu ........................................................................ 83

3.2. Phƣơng pháp nghiên cứu ..................................................................................... 86

3.2.1. Phương pháp nghiên cứu tài liệu ................................................................ 86

3.2.2. Phương pháp chuyên gia ............................................................................. 87

3.2.3. Phương pháp thảo luận nhóm tập trung ...................................................... 87

3.2.4. Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi .......................................................... 88

3.2.5. Phương pháp bài tập tình huống ................................................................. 94

3.2.6. Phương pháp trắc nghiệm tâm lý ................................................................ 95

3.2.7. Phương pháp quan sát ................................................................................. 96

3.2.8. Phương pháp phỏng vấn ............................................................................. 96

3.2.9. Phương pháp nghiên cứu trường hợp ......................................................... 97

3.2.10. Phương pháp thực nghiệm ........................................................................ 99

v

3.2.11. Phương pháp xử lý số liệu bằng thống kê toán học ................................ 101

Tiểu kết chƣơng 3 ...................................................................................................... 102

Chƣơng 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC TIỄN VỀ KỸ NĂNG QUẢN LÝ

CẢM XÚC CỦA GIÁO VIÊN MẦM NON TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH.... 103

4.1. Thực trạng cảm xúc của giáo viên mầm non trong quá trình chăm sóc –

giáo dục trẻ ................................................................................................................. 103

4.1.1. Mức độ xuất hiện cảm xúc tích cực và tiêu cực trong công việc của

giáo viên mầm non .............................................................................................. 103

4.1.2. Mức độ ảnh hưởng của cảm xúc đến hiệu quả công việc của giáo

viên mầm non ..................................................................................................... 104

4.2. Thực trạng kỹ năng quản lý cảm xúc của giáo viên mầm non ....................... 105

4.2.1. Thực trạng chung về kỹ năng quản lý cảm xúc của giáo viên mầm non .. 105

4.2.2. Thực trạng các kỹ năng thành phần thuộc kỹ năng quản lý cảm xúc của

giáo viên mầm non .............................................................................................. 106

4.2.3. So sánh kỹ năng quản lý cảm xúc chung của giáo viên mầm non với

các biến nhân khẩu .............................................................................................. 114

4.2.4. Mối tương quan giữa các kỹ năng thành phần trong kỹ năng quản lý

cảm xúc của giáo viên mầm non ......................................................................... 116

4.2.5. Mối tương quan giữa các kỹ năng thành phần trong kỹ năng quản lý

cảm xúc của giáo viên mầm non ......................................................................... 116

4.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến kỹ năng quản lý cảm xúc của giáo viên mầm non .... 117

4.3.1. Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến kỹ năng quản lý cảm xúc của

giáo viên mầm non .............................................................................................. 117

4.3.2. Một số mô hình dự báo sự thay đổi kỹ năng quản lý cảm xúc của giáo

viên mầm non tại TP. Hồ Chí Minh từ các yếu tố ảnh hưởng ............................ 118

4.4. Nghiên cứu trường hợp về kỹ năng quản lý cảm xúc của giáo viên mầm non ... 121

4.4.1. Trường hợp 1: Cô giáo Đ.T.M.L .............................................................. 121

4.4.2. Trường hợp 2: Cô giáo B.T.N.D ............................................................... 124

4.4.3. Nhận xét chung về 2 trường hợp .............................................................. 127

4.5. Đề xu ấ t các bi ệ n pháp nâng cao kỹ năng quả n lý cảm xúc của giáo viên m ầm non... 127

vi

4.5.1. Cơ sở đề xuất một số biện pháp nâng cao kỹ năng quản cảm xúc của

giáo viên mầm non .............................................................................................. 127

4.5.2. Một số biện pháp nâng cao kỹ năng quản lý cảm xúc của giáo viên

mầm non ............................................................................................................. 128

4.5.3. Thực nghiệm biện pháp rèn luyện kỹ năng quản lý cảm xúc cho giáo

viên mầm non thông qua tập huấn chuyên đề..................................................... 130

Tiểu kết chƣơng 4 ...................................................................................................... 136

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ................................................................................... 137

DANH MỤC CÁC BÀI BÁO KHOA HỌC ĐÃ ĐƢỢC CÔNG BỐ CÓ LIÊN

QUAN ĐẾN NGHIÊN CỨU NÀY ........................................................................... 140

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................................. 141

PHỤ LỤC

LINK DOWNLOAD

Xuất phát từ những lý do trên, đề tài “Kỹ năng quản lý cảm xúc của giáo viên mầm non” được lựa chọn để triển khai nghiên cứu.

NỘI DUNG: